6. Dit is Elkien

Een goede samenwerking met gemeenten is voor Elkien van groot belang. Elkien geeft invulling aan de woonvisies en volkshuisvestelijke opgave. Door samen te werken bevorderen we goede en leefbare wijken en buurten met meer tevreden bewoners en een grotere sociale samenhang. Ieder jaar vullen we een deel van de volkshuisvestelijke opgave in. Daarover maken we prestatieafspraken met de vier gemeenten waar het merendeel van onze woningen staan:

• Gemeente Leeuwarden
• Gemeente Súdwest-Fryslân
• Gemeente Opsterland
• Gemeente Heerenveen

Met de gemeente Heerenveen hebben we in 2023 afspraken voor de komende vijf jaar gemaakt. Door de gemeenten Leeuwarden, Opsterland en Heerenveen is in 2023 gestart met het opstellen van een woonzorgvisie. Elkien participeert hierin.

Onze gebiedsregisseurs werken nauw samen met de gemeentelijke wijkteams, politie, Vluchtelingenwerk, Humanitas, buurtbemiddeling en andere sociale teams. Het gezamenlijke doel is het vergroten van de leefbaarheid en het voorkomen van escalatie. Bewoners die met leefbaarheidsinitiatieven bij ons komen, worden ook geholpen door de gebiedsregisseurs. Zij helpen deze initiatieven te realiseren. 

Door samenwerking kunnen we meer doen voor onze bewoners en inwoners van de gemeente. In 2023 is veel aandacht besteed aan energiearmoede. Elkien heeft op haar website een speciale pagina gemaakt waar adviezen over energiebesparing en verwijzingen naar onder andere de energiecoaches van de gemeenten. 

Het wordt steeds belangrijker om duurzame energiebronnen in te zetten voor warmte. Huurders daarmee zekerheid te bieden voor een stabiele prijs, in een tijd dat energieprijzen sterk fluctueren. Door geen fossiele bronnen te gebruiken dragen we bij aan een betere wereld. Elkien is daarom alert op de kansen die zich voordoen. Op Het Eiland in Sneek is Elkien nauw betrokken bij het ontwikkelen door de gemeente van een warmtesysteem op basis van aquathermie. In Leeuwarden zijn we betrokken bij diverse initiatieven. Samen met de gemeente kijken we naar de mogelijkheden van toepassing van geothermie. In Heechterp trekken we samen op met de gemeente en BGDD op om een collectieve oplossing te bieden voor nieuwbouw en bestaande woningen. In Heeg is een lokaal initiatief voor een warmtenet op aquathermie.Hier biedt Elkien de mogelijkheid aan huurders om aan te sluiten op een warmtenet. Een vergelijkbaar project is er ook in Terherne. In Bolsward zijn er verschillende initiatieven waar Elkien bij is aangesloten. Samen met de gemeente wordt onderzoek gedaan naar de benutting van restwarmte in Bolsward-Noord en Elkien is gevraagd mee te denken over een warmtenet op geothermie voor heel Bolsward. Tenslotte is er lokaal initiatief in Aldeboarn, ook hier wil het dorp een warmtenet op aquathermie. Bij al deze initiatieven let Elkien scherp op de belangen van huurders, de warmteoplossing moet betaalbaar zijn. Natuurlijk speelt ook mee dat een eventuele financiële bijdrage van Elkien ingepast moeten kunnen worden in de meerjarenplanning. Positief is dat gemeenten steeds meer verantwoordelijkheid nemen voor de ontwikkeling van betaalbare en duurzame warmtelevering. Nagedacht wordt over de oprichting van gemeentelijke warmtebedrijven waarmee invloed wordt uitgeoefend op deze onderwerpen.

In 2023 hebben we woningen gesloopt, nieuwe woningen gebouwd en woningen verbeterd. In goede samenwerking met de gemeente realiseren we deze projecten. In Beetsterzwaag zijn 18 woningen gebouwd. In Sneek zijn we samen met de gemeente aan de slag op Het Eiland. In Leeuwarden werken we aan de wijkvernieuwing van Heechterp. De bouw van het eerste appartementengebouw is gestart. In 2024 leveren we de eerste woningen op. Participatie van bewoners en omwonenden is in deze wijkvernieuwingen een belangrijke voorwaarde. Zij denken mee over de invulling van de nieuwe wijk. Bijvoorbeeld door met een maquette de verschillende mogelijkheden in bouwblokken uit te werken. Maar ook over het verbeteren van de sociale verbinding in de wijk. Voor het Valeriuskwartier in Leeuwarden is een beheerplan gemaakt. Dit in voorbereiding op een wijkvernieuwing over enkele jaren.

In de komende twintig jaar gaan we samen met de gemeente Leeuwarden en een groot aantal partners aan de slag met het programma Leeuwarden-Oost. Dit doen we om de wijken in Leeuwarden-Oost leefbaarder te maken: iedereen moet er fijn kunnen wonen, met een goede opleiding en inkomen, en in een goede gezondheid. Elkien heeft hierin een belangrijke rol. Dit doen we samen met partijen en bewoners binnen de pijlers wonen, werk, gezondheid, leren en veiligheid. De wijk Heechterp valt ook binnen dit programma. Voor de bewoners van Heechterp betekent dit dat er niet alleen nieuwe woningen worden gebouwd, maar dat we ook proberen om bewoners een nieuwe start te geven. Thuis is een goed huis én ook je zaakjes op orde. Elkien heeft voor Leeuwarden Oost het initiatief genomen om door middel van wijkpaspoorten de data over de bewoners, het vastgoed, de sociale omgeving en de leefbaarheid in de 5 wijken grafisch weer te geven. Hierdoor wordt goed inzichtelijk waar kansen en mogelijkheden, maar ook bedreigingen in de wijken zijn. Met deze wijkpaspoorten kan de stap worden gezet naar concrete projecten in de wijk.

Met verschillende dorpen waar Elkien woningen heeft, is contact geweest met onder meer dorpsbelangen en initiatiefgroepen. Veel dorpen hebben ideeën, vragen of een eigen visie op het wonen in een dorp. De woningen van Elkien spelen daarbij vaak een belangrijke rol. Zo heeft Wergea een visie op het wonen in hun dorp gemaakt. De werkgroep ‘Wenje Yn Wergea’ heeft initiatief genomen om het dorp te informeren over de uitbreidingsplannen van de gemeente en de de projectontwikkelaar en Elkien heeft daar de proef met Gericht Toewijzen in kleine dorpen aangekondigd. Medio juni is Elkien gestart in 36 kleinere dorpen met Gericht Toewijzen. Met grote belangstelling vanuit gemeenten en dorpen wordt uitgekeken naar de resultaten van deze 2 jaar durende proef.

Samen met de gemeente Opsterland en ‘Buitengewoon Wonen Gorredijk’, een initiatief van ouders met kinderen die begeleid zelfstandig gaan wonen, hebben we de plannen voor 30 woningen aan de Hoop bij onze zorglocatie De Miente aan de buurt gepresenteerd.

In Reduzum, Baard/Easterlittens, Wommels, Akkrum en Grou hebben wij diverse keren met de initiatiefgroepen uit deze dorpen overleg gehad over hun kleinschalige en laagdrempelige aanpak van de energiearmoede bij hen in het dorp en hebben wij energiebesparende middelen ter beschikking gesteld. Tochtstrips, brievenbusborstels, besparende douchekop en radiatorfolie zijn door vrijwilligers bij onze huurders in onze woningen aangebracht. We hebben een bijdrage geleverd aan de energiemarkten in Jirnsum, Akkrum en gesproken met Duurzaam Tijnje, de energiewerkgroep in Weidum en over energiezuinig wonen in Nijbeets met de gemeente en de Hanzehogeschool, die daar onderzoek doet naar manieren om de energietransitie in het dorp concreet handen en voeten te geven.

Kimswerd is bezig met het maken van een nieuwe dorpsvisie. In Terwispel, Blauwhuis, Langezwaag, Warten, Wergea en Jirnsum zijn er ideeën of al meer concrete plannen voor woningbouw en daar hebben wij onze kennis geleverd. In Raerd is heeft de ‘werkgroep Nijbou Raerd’ nieuw te bouwen woningen in de verkoop gezet. Zij trachten om de woningen zoveel mogelijk aan de eigen jeugd en starters uit het dorp en aan mensen met binding aan het dorp te verkopen. In Wons wordt door het dorp en een lokale aannemer gekeken naar bebouwing van een kavel waar Elkien 4 woningen gesloopt heeft die niet worden terug gebouwd. In Jirnsum wordt door een Collectief van Particulier Opdrachtgeverschap uit het dorp gekeken naar mogelijke bebouwing van een kavel midden in het dorp. Een deel van deze grond is in eigendom bij Elkien en het andere deel bij de gemeente.

De laatste jaren zien we een toename van kwetsbare groepen huurders in de wijken van Elkien. Dit heeft enerzijds te maken met de inkomensnormen die voor passend toewijzen zijn gesteld maar anderzijds heeft het maken met nieuw beleid van het Rijk om meer bijzondere doelgroepen te huisvesten en voorrang te geven bij toewijzing van een corporatiewoning. Ook is er de laatste jaren een toename van het aantal statushouders en zijn er vluchtelingen uit Oekraïne, die ook gehuisvest moeten worden. Door gewijzigd beleid worden ouderen gestimuleerd om langer thuis te wonen, maar ook huurders uit Beschermd Wonen en de Maatschappelijke Opvang (het programma Weer Thuis) krijgen een plekje in de wijk. Dit maakt dat er meer oog is voor het Sociaal Domein en leefbaarheid. 

Elke gemeente moet in 2024 een visie Wonen en Zorg opleveren. Dat heeft er toe geleid dat ook Elkien nauw betrokken is geweest bij het opstellen van Wonen en Zorgvisies in 2023, die in sommige gemeenten al begin 2024 worden afgetikt. In 2023 is ook een start gemaakt met het opstellen van een Regionale Uniforme Urgentie Verordening waarbij partijen in geheel Fryslân willen komen tot een uniforme regeling voor kwetsbare groepen die wettelijk als urgent zijn aangemerkt. Elkien is hier vanuit de Vereniging Friese Corporaties ook nauw bij betrokken. Inmiddels ligt er een Uitgangspuntennotitie op basis waarvan er in 2024 een uitwerking ontwikkeld moet worden. 

In de uitgangspuntennotitie van de RUU is er veel aandacht voor zorg en begeleiding van kwetsbare doelgroepen, die in de wijken van Elkien en andere corporaties komen wonen. Juist omdat een toename van kwetsbare huurders nogal wat betekent voor draaglast en draagkracht in de wijken. Dit vraagt een integrale samenwerking met alle partijen in de wijk, maar ook de nodige professionaliteit van onze medewerkers. Van kwetsbare huurders kunnen we nu eenmaal niet verwachten dat ze een grote bijdrage leveren aan wijkopbouw en leefbaarheid. Een integrale benadering is daarom gewenst.

In 2023 is Elkien gestart met updaten van haar Wonen en Zorgvisie, begin 2024 is deze gereed. Elkien wil duurzame en toekomstbestendige woonoplossingen bieden, zodat we ook in de toekomst de juiste producten kunnen aanbieden voor meerdere doelgroepen. Dit doen we door ervoor te zorgen dat ‘gewoon’ wonen ‘geschikt’ is als de zorgvraag en/of begeleiding toeneemt. Ook willen we meer aandacht voor geclusterd wonen, waarbij ouderen en/of kwetsbare huurders met een zorgvraag bij elkaar in de buurt kunnen wonen en gebruik kunnen maken van voorzieningen op korte afstand. Het uitgangspunt is, dat we die oplossingen vooral realiseren voor klanten met een smalle beurs (inkomen onder de huurtoeslaggrens). Het gaat daarbij niet alleen om vastgoed maar ook om leefbaarheid. Specifieke intramurale zorgcomplexen moeten geschikt gemaakt kunnen worden voor ‘scheiden wonen en zorg’ en daarmee voor Elkien toekomstbestendig zijn. Een uitzondering hierop is de daklozenopvang in drie kerngemeenten van ons gebied. Met de verschillende zorgpartijen hebben wij geregeld gesprekken over visie en strategie, zodat er tijdig en flexibel op nieuwe ontwikkelingen kan worden ingesprongen. Zo gaat Elkien in IJlst woningen realiseren met daarbij een ontmoetingsruimte, terwijl Patyna naast die nieuwbouwlocatie van Elkien een gebouw wil realiseren voor intramurale zorg.  

Voor Wonen met Zorg is het belangrijk dat er een zorg- en ontmoetingspunt in de buurt aanwezig is. Het aanbod van Welzijn in de buurt wordt door alle partijen die betrokken zijn bij woonzorgvisies omarmd. Elkien wil met alle gemeenten afspraken maken over de organisatie en invulling van een ontmoetingspunt. Met zorgpartners maakt Elkien de afspraak dat zij investeren in de zorgstructuur en domotica.

We krijgen meer inzicht in de ontwikkelingen in wonen en zorg door data analyses. We zien bijvoorbeeld dat de opgave om geschikte woningen te bouwen voor ouderen niet zozeer bij de doelgroep van de woningbouwcorporaties ligt maar vooral bij de particulieren. Daarnaast is uit onderzoek gebleken dat de meeste ouderen liever niet verhuizen en dat de sociale component in de buurt als het meest belangrijk wordt ervaren. Elkien heeft zich in 2022 aangesloten bij DataFryslân. Door middel van datalabs wordt meer inzicht verkregen in de behoefte naar Wonen en Zorg, maar ook naar leefbaarheid en wat er nodig is in de buurt aan voorzieningen. 

Vanuit de landelijke beleidslijn 'Langer Thuis' zijn alle gemeenten, zorgpartijen en corporaties, maar ook de zorgverzekeraar en de provincie aan de slag gegaan met de opgave voor wat er nodig is om ouderen langer thuis te laten wonen. Elkien levert een bijdrage door aan te sluiten bij de Taskforce Wonen en Zorg en bij de visievorming van verschillende gemeenten. De opgave ligt in zowel het vastgoed als in het sociaal domein. Voor een aantal gemeenten is al duidelijk dat er een gebiedsgerichte aanpak moet ontstaan, die in 2024 vorm moet krijgen.
Samen bekijken we of er tussenvormen nodig zijn om mensen langer thuis te kunnen laten wonen. Dit kunnen bijvoorbeeld hofjes- of geclusterde woningen zijn. De ontwikkelingen rondom Nij Ylostins in IJlst zijn daar een mooi voorbeeld van, maar dit kan ook in bestaande appartementencomplexen die nu al geliefd zijn bij ouderen, omdat ze op korte afstand van voorzieningen staan.
Doorstroming is een deel van het probleem. Vaak ontstaat de wens om te verhuizen naar aanleiding van een gebeurtenis. Denk hierbij aan een valpartij. In 2023 hebben we een seniorenconsulent aangesteld die persoonlijk met huurders in gesprek gaat en met hen belemmeringen om te verhuizen inzichtelijk maakt en daar een oplossing voor aandraagt.

Op 28 januari 2022 ondertekenden alle Friese woningcorporaties het convenant 'Weer Thuis'. De huurdersbelangenorganisaties hadden een adviserende rol. Dit convenant zorgt ervoor dat we samen met de partners, zoals gemeenten en zorgorganisaties bewoners uit Beschermd Wonen (BW) en de Maatschappelijke Opvang (MO) beter kunnen huisvesten. We zoeken daarbij gezamenlijk naar een gezonde balans tussen de behoefte van de bewoner en de mogelijkheden in een wijk. Inmiddels loopt het programma twee jaar en zijn goede afspraken gemaakt. Het Transferpunt van het programma dat ervoor zorgt dat aspirant huurders aangemeld worden, is verder geprofessionaliseerd. Zo zijn er rapportages gemaakt en wordt er gemonitord om goed inzicht te krijgen over hoeveel personen het gaat, maar ook over wat er nodig is om goed te kunnen wonen in een wijk. Zo zijn er speciale contracten ontwikkeld en afspraken gemaakt over de registratie. De afspraken uit het convenant zijn ook geborgd in de prestatieafspraken in alle gemeenten waar Elkien bezit heeft.

In 2023 heeft Elkien veel inspanning verricht om statushouders te huisvesten. De taakstellingen van de gemeenten zijn helaas niet gehaald. 2023 is afgesloten met een achterstand. De vluchtelingencrisis en een overvol aanmeldcentrum in Ter Apel maakten echter dat meer nodig was. Daarom zijn er een aantal maatregelen genomen. Voordat we een woning aanbieden op FrieslandHuurt kijken we eerst of de woning ook geschikt is voor statushouders. Criteria daarbij zijn de huurprijs en de draagkracht van een wijk. Ook wijzen we buiten de grotere kernen nu in meerdere dorpen woningen toe aan statushouders. In 2023 verblijven in onder andere Nij Ylostins nog steeds ongeveer 110 Oekraïense vluchtelingen die eerder in 2022 onderdak hebben gekregen. We doen dit samen met de gemeenten Súdwest-Fryslân en Opsterland.